POSTACIE ŚWIĘTYCH

AGATA  AGNIESZKA RZYMSKA   AGNIESZKA Z ASYŻU   AGNIESZKA CZESKA   AGNIESZKA Z MONTEPULCIANO  ALBERT WIELKI  TERESA Z LISIEUX
WACŁAW I ŚWIĘTY

Wiele miejsc w Europie interesujących nas pod względem atrakcyjności turystycznej związanych jest z postaciami mniej lub bardziej znanych powszechnie świętych. Święci poprzez fakt narodzin, śmierci, pracy czy wypełniania swojej misji są patronami miejscowości, świątyń, regionów, diecezji, parafii czy też państw. Miejsca takie są zwykle celami pielgrzymów i turystów.

Na tej stronie postaram się przybliżyć świętych, których nazywam "Świętymi turystycznymi". Wykonując pracę pilota wycieczek zagranicznych nie sposób uniknąć tematów dotyczących żywotów świętych związanych z określonymi miejscami. Informacje o ich życiu i czynach, które doprowadziły tych ludzi do procesów kanonizacyjnych stanowią znaczną część przekazywanych przez nas informacji. Dlatego chcę sam dla siebie a także dla innych adeptów tego zawodu sporządzić skromną listę żywotów świętych z uwzględnieniem ich relacji z poszczególnymi miejscowościami, do których udajemy się w trakcie naszej pracy.

Z postaciami świętych nierozerwalnie związane są między innymi następujące zagadnienia:

KULT ŚWIĘTYCH

W katolicyzmie i prawosławiu - jest to szczególny szacunek do osób zbawionych oraz do świętych Aniołów, którzy stawiani są za wzór dla wszystkich żyjących. Do świętych można się zwracać z prośbą o wstawiennictwo do Boga.

KULT RELIKWII ŚWIĘTYCH

Jest to jeden z głównych przejawów pobożności chrześcijańskiej. W teologii jest określany jako względny, czyli kierowany ku osobom świętym, z którymi relikwie są związane i jako takie nie stanowią koniecznego warunku czci świętych. Najnowszy katechizm Kościoła nie wspomina o relikwiach.

RELIKWIE

Słowem relikwie (łac. religuiae, gr. leipsana) św. Ambroży (IV w.) określił szczątki, resztki zmarłego ciała, części zewnętrzne jako osłona, ochrona, zbroja duszy, zachowane na zmartwychwstanie.

RELIKWIE ŚWIĘTYCH

Wyrażenie to określił Sobór Trydencki. Relikwie świętych są to przede wszystkim ich ciała lub ich części; to także przedmioty należące do świętych; również czczone - ich wizerunki, czyli np. uświęcone pamiątki z pielgrzymki.

ELEWACJA RELIKWII ŚWIĘTYCH

Od VII stulecia by nadać znamiona czci publicznej oddawanej jakiemuś słudze Bożemu, biskupi dokonywali obrzędu zwanego elewacją (łac. elevatio). Elewacja polegała na podniesieniu śmiertelnych szczątków z dotychczasowego miejsca ich spoczynku i złożenia ich w miejscu godniejszym, przede wszystkim w kościele, w pobliżu ołtarza.

TRANSLACJA RELIKWII ŚWIĘTYCH

Jest to przeniesienie (łac. translatio, gr. anakoimide) ciała zmarłego świętego na inne miejsce. Idea narodziła się w Bizancjum. Pierwsza translacja miała miejsce w roku 356 - relikwie św. Tymoteusza. W Kościele zachodnim - pierwsze translacje miały miejsce w czasach pontyfikatu papieża Pawła I (757-767). Polegały na przeniesieniu wielu relikwii świętych z katakumb (narażonych na zniszczenia przez barbarzyńców) do bazylik w obrębie murów rzymskich.

INWENCJA RELIKWII ŚWIĘTYCH

Odkrycia relikwii świętych dzięki "objawieniom", których miejsca spoczynku dotąd nie znano; łac. inventio, gr. heuresis. Pierwszej inwencji dokonano za papieża Damazego I (366-384).

BEATYFIKACJA(łac. beatificare = wyróżniać)

Akt kościelny wydawany przez Kościół katolicki uznający osobę zmarłą za błogosławioną, zezwalający na publiczny kult, ale o charakterze lokalnym. Beatyfikację poprzedza proces beatyfikacyjny, dokumentacja zbierana jest do procesu na szczeblu diecezji do której należał kandydat. Następnie przekazywany jest wniosek o beatyfikację do Stolicy Apostolskiej, gdzie rozpatruje go specjalna komisja. Warunkiem koniecznym jest stwierdzenie cudu, dokonanego za wstawiennictwem kandydata. Akt beatyfikacji podpisuje papież (od roku 1634). Proces beatyfikacji reguluje aktualnie konstytucja apostolska Divinus Perfectionis Magister z 1983 roku.

KANONIZACJA

Akt kościelny wydawany przez Kościół katolicki, uznający osobę zmarłą za świętą, zezwalający na publiczny i powszechny jej kult. Akt taki wydaje papież po pozytywnym rozpatrzeniu procesu kanonizacyjnego.

KTO MOŻE ZOSTAĆ OGŁOSZONYM ŚWIĘTYM?

Konstytucja dogmatyczna o Kościele (nr 50) przyjęta przez Vaticanum II stanowi:"Co się tyczy zaś Apostołów i Męczenników Chrystusowych, którzy przelawszy krew swoją dali najwyższe świadectwo wiary i miłości, to Kościół zawsze wierzył, że są oni ściślej złączeni z nami w Chrystusie, okazywał im, jak i Błogosławionej Maryi Dziewicy i świętym Aniołom cześć szczególną i pobożnie modlił się o pomoc ich wstawiennictwa. Do nich wszystkich dołączeni zostali niebawem także inni, którzy dokładniej naśladowali dziewictwo i ubóstwo Chrystusa, a w końcu i ci, których znamienite praktykowanie cnót chrześcijańskich i boskie charyzmy zalecały się pobożnej czci i naśladowaniu wiernych". W Kościele prawosławnym zgodnie z postanowieniami VII Soboru Powszechnego w Nicei (787 r.) prawosławni oddają cześć świętym, przede wszystkim ich relikwiom, jako przebóstwionym ciałom świętych oraz przedstawiającym ich ikonom. Świętych kościoła prawosławnego ogłasza Święty Sobór Biskupów lokalnego Kościoła poprzez kanonizację, a następnie decyzją władz pozostałych Kościołów lokalnych włączani są do grona świętych czczonych w tychże Kościołach.

ZARYS HISTORII KULTU ŚWIĘTYCH

W historii chrześcijaństwa kult świętych stanowił jeden z kanonów pobożności. Od drugiej połowy IV wieku, kiedy został ukształtowany w znanej nam formie, rozwijał się z niezwykłą szybkością, przenikając do szerokich kręgów społeczności chrześcijańskiej. Początkowo dotyczył tylko apostołów i męczenników, nieco później wyznawców (m.in. św. Hilarego z Poitiers, św. Ambrożego), biskupów (m.in. św. Atanazego, św. Cyryla Aleksandryjskiego)
i ascetów, m.in. św. Antoniego Pustelnika (III-IV wiek), mnichów, dziewic i wdów (IV i V wiek), papieży (V i VI wiek - św. Leona Wielkiego, św. Grzegorza Wielkiego). Średniowiecze przyniosło kult świętych władców, m.in.: św. Stefana Węgierskiego, Henryka II i Ludwika IX; kult świętych pochodzących z zakonów żebrzących, m.in.: św. Franciszka, św. Dominika, św. Klary; kult wielkich teologów, m.in.: św. Tomasza z Akwinu, św. Bonawentury; kult wielkich mistyków, m.in.: św. Róży z Viterbo, św. Brygidy Szwedzkiej, św. Katarzyny ze Sieny. Następne stulecia propagowały świętych związanych z podbojem i kolonializmem europejskim na świecie, kontrreformacją, itp. Współcześnie w grono świętych zaliczane są postacie związane z działalnością misyjną, charytatywną, czy ewangelizacyjną prowadzoną na świecie.

Najstarsze świadectwo kultu męczennika sięga roku ok. 155. Jest to pismo wspólnoty chrześcijańskiej w Smyrnie do współwyznawców "gdziekolwiek się znajdują", o męczeńskiej śmierci biskupa Polikarpa, uważanego za ucznia apostoła Jana. Pierwotnie kult (II-III wiek) posiadał ściśle lokalny charakter. Decydującym momentem dla rozwoju kultu męczenników było uznanie za świętych również wyznawców wiary w szerokim tego słowa znaczeniu. Czyli obok męczeńskiej śmierci uznano męczeństwo białe, codzienne. Z czasem zaczęto nim otaczać ascetów, później również duchownych, przede wszystkim biskupów. Sprzyjała temu twórczość literacka, której początek dał św. Atanazy - diakon i patriarcha aleksandryjski, pisząc w latach 356-362 żywot św. Antoniego Pustelnika. Święty jawił się jako człowiek obdarzony łaską Boga i cząstką Jego mocy; jako "Nosiciel Ducha Świętego", miał zdolność dokonywania cudów i umiał chronić ludzi przed działaniem złych sił. Zdolność taką posiadał nie tylko święty, jako osoba bliska Bogu, lecz nawet jego pośmiertne szczątki, przedmioty, których używał za życia, także miejsca, w których przebywał. Zwracanie uwagi w życiu świętych na heroizm, którego świadectwem były fizyczne cierpienia i śmierć za wiarę, a z czasem tzw. białe męczeństwo (heroizm okazywany w codziennym życiu), miało uczynić z nich ludzi wyjątkowych, którzy poddając się próbom oddalili się od ludzkiej natury i stali się przez to bliżsi Bogu.

Relikwie świadków Chrystusa zdobyły niezwykłe znaczenie w czasie prześladowań chrześcijan. Kult nie ustał również po edykcie mediolańskim cesarza Konstantyna, który w roku 313 zrównał w prawach chrześcijaństwo i religię rzymską. Święty Augustyn początkowo nie dowierzał cudom dokonywanym przez świętych i piętnował handel relikwiami. Jego sprzeciw dla kultu męczenników ustał jednak z chwilą przeniesienia do Hippony relikwii św. Szczepana. W swoich późniejszych kazaniach zaczął wyjaśniać sens oddawania czci relikwiom, odnotowując cuda, jakie stały się za ich sprawą. W ten sposób jeden z Ojców Kościoła Zachodniego, wieloletni biskup Hippony, zwany "młotem na heretyków", uznał praktykowany przez Kościół kult świętych męczenników sięgający początków chrześcijaństwa. Niektórzy biskupi w nadmiernej czci do męczenników widzieli niebezpieczeństwo odrodzenia się pogaństwa, gdyż między praktykami pogrzebowymi pogan a chrześcijańskim kultem zmarłych dostrzec można było na początku pewne cechy kontynuacji. Tak było z ucztami odprawianymi przy grobie w dniu pogrzebu i w każdą jego rocznicę. Wkrótce ten archaiczny obrzęd uległ "chrystianizacji". I choć w chrześcijańskich praktykach religijnych odnaleźć można ślady dawniejszych wierzeń, kult męczenników był nowym elementem, nieznanym w społeczeństwach chrześcijańskich.

REFORMY KULTU ŚWIĘTYCH

W pierwszych wiekach jedyną formą oficjalną uznania kultu jakiegoś świętego było wpisanie jego imienia do MARTYROLOGUM.

W II części I tysiąclecia cały proces kanonizacyjny pozostawał w kompetencji biskupa diecezji i miał charakter czysto lokalny.

Pierwsze oficjalne uznanie kultu przez Stolicę Apostolską dokonało się w roku 993, papież Jan XV (985-996) ogłosił bullę, w której potwierdził, iż biskup Ulryk z Augsburga jest świętym. Jednak przez następne stulecia trwały w Kościele spory o prawo wydawania aktu kanonizacji przez papieża.

W roku 1171 papież Aleksander III (1159-1181) w dekrecie o kanonizacji, zarezerwował ją wyłącznie dla Kościoła w Rzymie.

W roku 1234 Grzegorz IX (1227-1241) wydał kolejny dekret papieski o kanonizacji.

Po Soborze Trydenckim (1545-63) papież Pius V (1566-1572) dokonał reformy kalendarza świętych, ograniczając wspomnienia o nich do 130 w ciągu roku.

Papież Urban VIII (1623-1644) w roku 1634 doprowadził do aktu prawnego, mówiącego o beatyfikowaniu przez papieża. Pierwszym beatyfikowanym był Franciszek Salezy.

Za pontyfikatu Piusa X (1903-1914) obniżono rangę świąt "ku czci świętych", przywracając, w ten sposób niedzieli jej charakter Dnia Pańskiego.

Reforma liturgii z roku 1969 (Paweł VI) objęła również kult świętych, zmierzała ona ku temu by nowy kalendarz bardziej odpowiadał współczesnej pobożności i mentalności oraz lepiej wyrażał powszechność Kościoła. Przyjęto zasadę, że jedni święci są czczeni obowiązkowo w całym Kościele, gdy inni odbierają cześć w Kościołach lokalnych lub w określonej wspólnocie (np. zakonnej). Odnowiony kalendarz zawiera 169 wspomnień świętych, w tym obowiązkowych - 81, a dowolnych (lokalnych) - 88. Wprowadzono także zasadę, że beatyfikacji przewodniczy papież.

POLECAM STRONY

www.newadvent.org/cathen/ - m.in. elektroniczna wersja Encyklopedii Katolickiej wydanej w 1913 roku.
www.catholic.org - strona m.in. poświęcona postaciom świętych i problemom współczesnego Kościoła.
www.pitt.edu - - platforma internetowa z linkami stron o tematyce religijnej.
www.opoka.org.pl - polska strona o tematyce religijnej.
www.vatican.va - oficjalna strona internetowa Watykanu.

BIBLIOGRAFIA

M. Vogt, Historia filozofii dla wszystkich, Warszawa 2004.
Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego, Księgarnia św. Wojciecha, Warszawa, Poznań, Lublin 1947.
W. Al. Niewęglowski (ks), Leksykon świętych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998.
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH