POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O TURCJI?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



HISTORIA TURCJI W ZARYSIE

STAMBUŁ   ANATOLIA   TROJA   PERGAMON   EFEZ   PAMUKKALE   KAPADOCJA   ANKARA

TURCJA
REPUBLIKA TURCJI

TÜRKIYE

TÜRKIYE CUMHURIYETI

INFORMACJE PODSTAWOWE
Położenie: państwo w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie, część europejska - Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele, nad morzami: Czarnym (od północy), Egejskim i Marmara (od zachodu) i Śródziemnym - nazywane w języku tureckim Morzem Białym (od południa).
Powierzchnia: 783 562 km2, w tym:
- ląd 769 632km2
- wody: 13 930 km2
Długość granic: 2 648 km, w tym z: Armenią - 268 km, Azerbejdżanem (Nachiczewan) - 9 km, Bułgarią - 240 km, Grecją - 206 km, Gruzją - 252 km, Iranem - 499 km, Irakiem - 352 km i Syrią - 822 km
Długość wybrzeża: 7 200 km
Najniżej położony punkt: Morze Śródziemne 0 m .n.p.m.
Najwyżej położony punkt: Góra Ararat 5 166 m n.p.m.
Stolica: Ankara
Główne miasta: Stambuł, Izmir, Adana, Bursa, Konya, Gaziantep
Ludność: 76 805 524 (VII 2009), 69% społeczeństwa zamieszkuje w miastach
Narodowości: Turcy (75%)%, Kurdowie (18%) i inni (2008)
Języki: turecki (urzędowy), kurdyjski, arabski
Religie: islam (99,8%) i inne
Waluta: 1 Lira turecka=100 kuruszy (TRY)
Głowa państwa: prezydent Abdullah Gül
Szef rządu premier Recep Tayyip Erdoğan
Niepodległość: 29 października 1923 roku
Konstytucja: z 7 listopada 1982 roku ze zmianami w latach: 1987, 1995, 2001, 2007

PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY
Turcja jest podzielona na 81 prowincji. Każda prowincja dzieli się na podprowincje. Prowincje mają zazwyczaj nazwę miasta, które jest jego stolicą, wyjątek stanowią: Hatay (stolica Antiochia Syryjska), Kocaeli (stolica Izmit) i Sakarya (stolica Adapazarı).

USTRÓJ POLITYCZNY
Ustrój polityczny Turcji opiera się na Konstytucji Republiki Turcji z 1982 roku. Państwo tureckie jest niepodzielną, laicką, demokratyczną oraz socjalną republiką. Głową państwa jest prezydent wybierany przez parlament na 7-letnią kadencję. Rola prezydenta w systemie władzy państwowej jest silnie zaznaczona. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji, złożonego z 550 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem, powoływanym przez prezydenta, który powołuje również wicepremierów oraz na wniosek premiera - rząd. Ciałem doradczym rządu jest Narodowa Rada Bezpieczeństwa złożona z wysokich rangą urzędników cywilnych i wojskowych, na której czele stoi prezydent. Jej zadaniem jest m.in. dbanie o świecki charakter państwa. Głównymi organami władzy sądowniczej są: Trybunał Konstytucyjny (sędziowie mianowani przez prezydenta), Sąd Apelacyjny i Rada Państwa (sędziowie wybierani przez Najwyższą Radę Sędziów i Prokuratorów). Kobiety w Turcji otrzymały czynne i bierne prawa wyborcze 5 grudnia 1934 roku.

GŁÓWNE PARTIE POLITYCZNE
Partia Słusznej Drogi, Partia Ojczyźniana, Socjaldemokratyczna Partia Ludowa, Partia Ludowo-Republikańska - założona w 1923 roku przez Atatürka, Partia Lewicy Demokratycznej, Partia Dobrobytu

CZŁONKOSTWO W ORGANIZACJACH MIĘDZYNARODOWYCH
Azjatycki Bank Rozwoju, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Organizacja Konferencji Islamskiej, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, Rada Europy, Światowa Organizacja Handlu.

GOSPODARKA
Turcja jest jedną z dwudziestu największych gospodarek świata. Struktura zatrudnienia: rolnictwo - 29,5%, przemysł 24,7% i usługi 45,8% (2005).
Rolnictwo
Turcja jest jednym z 6 całkowicie samowystarczalnych pod względem żywnościowym krajów świata. Rolnictwo wytwarza około 10% produktu krajowego brutto Turcji. Rolnictwo tradycyjne, drobnotowarowe. Głównymi regionami rolniczymi są wybrzeża morskie, Wyżyna Anatolijska i Nizina Tracka. Turcja jest jednym z pięciu największych producentów: bawełny, soczewicy, cebuli, buraków cukrowych, tytoniu, pomidorów, arbuzów, jabłek, winogron, orzeszków pistacjowych, orzechów włoskich, oliwek oraz owczego mleka. Jest zarazem największym na świecie wytwórcą orzechów laskowych, moreli i fig. Ekstensywna hodowla owiec, kóz (w tym angorskich) oraz bydła (na północnym wschodzie); rozwinięte pszczelarstwo. Połowy ryb, mięczaków i skorupiaków w wodach przybrzeżnych.
Przemysł
Turcja posiada znaczne zasoby surowców mineralnych, zwłaszcza rud metali. Wydobycie rud żelaza (Divriği we wschodniej Anatolii), chromu (Seydişehir na południu kraju – Turcja należy do głównych światowych producentów chromu), boksytów, rud miedzi (Murgul), cynku i ołowiu. Z surowców energetycznych eksploatuje się węgiel brunatny (zachodnia Anatolia), węgiel kamienny (zagłębie Ereğli-Zonguldak) i ropę naftową w pobliżu granicy z Syrią (główny ośrodek Batman). Z surowców chemicznych wydobywa się: fosforyty, sól kamienną i siarkę. 39% energii elektrycznej dostarczają elektrownie wodne (największe Keban i Atatürk – zbudowane w 1992 na Eufracie), 61% węglowe i naftowe. Najlepiej rozwinięte gałęzie przemysłu przetwórczego: przemysł spożywczy (cukrowniczy, mleczarski, tytoniowy) oraz włókienniczy i odzieżowy, wykorzystujące surowce krajowe. Hutnictwa żelaza (głównie ośrodki: Karabük, Ereğli), miedzi (Ergani, Stambuł) oraz aluminium, przemysłu maszynowego i zbrojeniowego, środków transportu (montownie samochodów, ciągników, budowa statków), sprzętu gospodarstwa domowego, środków chemicznych (m.in. produkcja nawozów sztucznych), cementowego i rafineryjnego (w portach dowozowych ropy naftowej: İzmit oraz w Batman). Powszechnie rozwinięte rzemiosło: dywany, biżuteria, wyroby metalowe, ceramika, wyroby skórzane. Największa koncentracja zakładów przemysłowych w regionie północno-zachodnim: Stambuł – Ereğli – Izmir, ponadto w rejonie Ankary i na południowo-wschodniej: Adana – Gaziantep–Antakya.
Główni partnerzy w eksporcie: Niemcy (9,8%), Wielka Brytania (6,2%), Włochy (5,9%) - 2008
Główni partnerzy w imporcie: Rosja (15,5%), Niemcy (9,3%), Chiny (7,8%) - 2008
Komunikacja
Turcja posiada 102 lotniska (2009), 8 697 km linii kolejowych (2006) i 426 951 km dróg, w tym 1 987 km dróg ekspresowych (2006). Główne porty morskie: Stambuł, İzmir i İzmit.

WARUNKI NATURALNE
Część europejska (na Półwyspie Bałkańskim) oddzielona jest od azjatyckiej (na Półwyspie Azja Mniejsza) cieśninami Bosfor i Dardanele. Powierzchnia w przeważającej części wyżynno-górzysta. Środek kraju zajmuje rozległa Wyżyna Anatolijska - wyniesiona przeciętnie do 900 - 1 500 m n.p.m. z najwyższym szczytem Erciyas (3 916 m n.p.m), poprzecinana licznymi łańcuchami górskimi, które rozdzielają głęboko wcięte doliny rzek. Na wschodzie leży Wyżyna Armeńska, najaktywniejszy tektonicznie obszar kraju z wygasłymi wulkanami, do których należy Ararat (5 166 m n.p.m.) - najwyższy szczyt kraju. Na północy ciągną się Góry Pontyjskie wyniesione do 3 937 m n.p.m (szczyt Kaçkar Daǧı), na południu - Taurus wyniesione do 3 756 m (szczyt Demirkazık). Niewielkie obszary nizinne znajdują się na wybrzeżu i w dolinach rzek. Największymi z nich są: Eufrat, Tygrys i Kura. Charakterystyczny element ukształtowania powierzchni stanowią słone jeziora, z których największe to Wan (3 700 km2), Tuz (1 500 km2), Beyşehir, Eǧridir, İznik.

KLIMAT
Podzwrotnikowy, na wybrzeżach śródziemnomorski, w głębi kraju - kontynentalny suchy. Najwięcej opadów występuje na wybrzeżu Morza Czarnego. W górach zdarzają się silne mrozy, a śnieg utrzymuje się przez cztery miesiące w roku.

FAUNA I FLORA
Wybrzeża porastają zarośla typu makii. Na stokach Gór Pontyjskich rosną lasy liściaste z dębem i bukiem. W górach występują też lasy jodłowe, sosnowe i cedrowe. Wnętrze kraju zajmują rozległe stepy trawiaste i piołunowe. Świat zwierzęcy reprezentują m.in. niedźwiedzie brunatne, sarny, jelenie, dziki oraz flamingi (na niektórych jeziorach).

PARKI NARODOWE W TURCJI
W Turcji istnieje 41 parków narodowych, w nawiasie podaję rok utworzenia: Park Narodowy Yozgat (1958), Historyczny Park Narodowy Karatepe-Arslantaş (1958), Park Narodowy Soğuksu (1959), Park Narodowy Kuşcenneti "Ptasi Raj"(1959), Park Narodowy Masywu Uludağ(1961), Park Narodowy Yedigöller "Siedem Jezior"(1965), Park Narodowy Delty Rzeki Büyük (1966), Park Narodowy Masywu Spil (1968), Park Narodowy Gór Kizildag (1969), Park Narodowy Masywu Kızıl (1970), Park Narodowy Masywu Güllük (1970), Park Narodowy Jeziora Kovada (1970), Park Narodowy Doliny Munzur (1971), Park Narodowy Doliny Altındere (1971), Park Narodowy Wybrzeże Beydağları (1972), Historyczny Park Narodowy Półwyspu Gallipoli (1973)GELIBOLU? (1973), Park Narodowy Kanionu Köprülü (1973), Park Narodowy Masywu Ilgaz (1976), Historyczny Park Narodowy Başkomutan (1981), Historyczny Park Narodowy Göreme (1986), Historyczny Park Narodowy Boğazköy Alacahöyük (1988), Park Narodowy Masywu Nemrut (1988), Park Narodowy Jeziora Beyşehir (1993), Park Narodowy Gór Kazdağı (1993), Park Narodowy Gór Kaçkar(1994), Park Narodowy Doliny Hatilla (1994), Park Narodowy Karagöl-Sahara (1994), Park Narodowy Jaskiń Altınbeşik (1994), Park Narodowy Masywu Honaz (1995), Park Narodowy Gór Aladağlar (1995), Park Narodowy Marmaris (1996), Park Narodowy Saklıkent (1996), Historyczny Park Narodowy Troi (1996), Park Narodowy Gór Kastamonu-Bartın Küre (2000), Park Narodowy Gór Sarikamis Allahüekber (2004), Park Narodowy Góry Ararat (2004), Park Narodowy Jeziora Gala (2005), Park Narodowy Bagien Sultansazligi (2006), Park Narodowy Gór Tek Tek (2007), Park Narodowy Lasów Igneada Langosa (2007).

KULTURA I SZTUKA
Najstarsza literatura, sztuka i muzyka wykazuje wpływy perskie i arabskie, a w ornamentyce - także chińskie i indyjskie. Klasyczny styl turecki powstał po zdobyciu Konstantynopola i trwał do XVIII wieku. W architekturze zaznaczył się szczególnie okres XVIII wieku: powstały wtedy monumentalne meczety kopułowe ze smukłymi minaretami, pałace i łaźnie. Ważne miejsce w sztuce tureckiej zajmuje rzemiosło artystyczne, w tym tkactwo, kobiernictwo, ceramika, wyroby metalowe i skórzane. Współczesna sztuka, literatura i muzyka jest odbiciem aktualnie panujących prądów światowych.

OBIEKTY TURECKIE NA LIŚCIE ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PRZYRODNICZEGO UNESCO (wg kolejności wpisu)
- 1985 - Zabytkowe dzielnice Stambułu (K)
- 1985 - Park Narodowy Göreme i zabytki sztuki naskalnej w Kapadocji (K, P)
- 1985 - Wielki meczet i szpital w Divriği (K)
- 1986 - Stanowisko archeologiczne Hattusas (K)
- 1987 - Nemrut Dağı (K)
- 1988 - Ksantos-Letoön (K)
- 1988 - Hierapolis-Pamukkale (K, P)
- 1994 - Miasto Safranbolu (K)
- 1998 - Troja - stanowisko archeologiczne (K)

CIEKAWOSTKI
* Stambuł jest Europejską Stolicą Kultury 2010 roku.
* Stambuł jako jedyna metropolia na świecie leży na dwóch kontynentach: w Europie i w Azji.
* W Çatal Höyük koło Konya odkryto najstarszą na świecie osadę miejską sprzed 7500 lat p. n.e.
* Arka Noego (6-9 Księgi Rodzaju) miała osiąść na Górze Ararat (najwyższy szczyt Turcji).
* Około 640 roku p.n.e. wybito w Sardes w królestwie Lidii (dzisiejsza Turcja) pierwsze monety.
* Dwa spośród 7 Cudów Świata: Świątynia Artemidy (Artemizjon) w Efezie z około 550 roku. p.n.e. i Mauzoleum w Halikarnasie z około 353 roku p.n.e. znajdowały się na terenie dzisiejszej Turcji.
* Gajusz Juliusz Cezar wypowiedział słynne słowa "Veni,Vidi,Vici" ((łac. "Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem") po zdobyciu królestwa Pontu w roku 47 p.n.e. (teren Kapadojcji).
* Piękno nadmorskiego Side odkryła Kleopatra, wybierając tutejsze plaże na miejsce spotkań z Markiem Aureliuszem.
* Pierwszy w historii chrześcijaństwa kościół pod wezwaniem Maryi Dziewicy został wzniesiony w Efezie.
* Pierwszy w historii chrześcijaństwa kościół pod wezwaniem św. Pawła został wybudowany w Antiochii.
* Bursa była pierwszą stolicą imperium osmańskiego.
* W dolinie Göreme znajduje się 365 dawnych kościołów.
* W Patarze urodził się św. Mikołaj.
* W drugiej połowie XIII wieku Dżalaluddin Rumi (zwany Mevlâną), jeden z najwybitniejszych mistyków islamu, założył w Konya zakon mewlewitów, czyli tańczących derwiszy.
* Najpopularniejszą w Turcji rasą psa jest Kangal - wielki i silny pies pasterski.
* Najciekawszą rasą kotów są koty Van o białym futrze i różnokolorowych oczach - jednym zielonym, a drugim niebieskim.
* Rozciągłość równoleżnikowa Turcji wynosi około 1 600 km, południkowa - około 500 km.
* Turcja nigdy nie uznała rozbiorów Polski.
* Drugim zdobywcą Góry Ararat był Polak, generał Józef Chodźko.
* Turcy wprowadzili kawę do Europy.
* Z Turcji pochodzą tulipany.
* Narodowym napojem Turków jest herbata.
* Nargilę, czyli fajkę wodną, mogą palić wyłącznie mężczyźni.

WYBRANE PRZEWODNIKI TURYSTYCZNE
Turcja, Darke Diana, tł. Tyciński Oskar, Wydawnictwo Wiedza i Życie, 2003
Turcja, Philippe Gloaguen, Wydawnictwo Wiedza i Życie, 2007
Turcja, Swan Suzanne, Przewodniki Wiedzy i Życia, 2003
Turcja. Kraj Czterech Mórz, Witold Korsak, Wydawnictwo Helion, 2009
Turcja. Od Bodurum do Alanyi, Peter Zralek, Wydawnictwo Delfy, 2006
Turcja. Przewodnik ilustrowany, Opracowanie zbiorowe, Lagenscheidt, 2008
Wybrzeże Turcji, Opracowanie zbiorowe,Wydawnictwo Nelles, 2002

BIBLIOGRAFIA
Angold M., Cesarstwo Bizantyńskie 1025-1204. Historia polityczna, Ossolineum, Wrocław 1993
Babinger F., Z dziejów Imperium Osmanów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1977
Cichocki D., Godzińska M., Adampol - Polonezkoy. Między Polskością a Tureckością. Monografia Współczesnej Wsi, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2007
Derdej P., Kamieniec Podolski 1672, Wydawnictwo Bellona, 2009
Gumilow L., Dzieje dawnych Turków, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972
Hauziński J., Burzliwe dzieje Kalifatu Bagdadzkiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa - Kraków 1993
Inalcik H., Imperium Osmańskie. Epoka Klasyczna 1300-1600, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2006
Holt P.M., Bliski Wschód od wypraw krzyżowych do 1517 roku, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1993
Kołodziejczyk D., Turcja, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2000
Kałużyński S., Tradycje i legendy ludów tureckich, Iskry, Warszawa 1986
Lewis R., Narodziny nowożytnej Turcji, Warszawa 1972
Lewis R., Życie codzienne w Turcji osmańskiej, Warszawa 1984
Łątka J.S., Kemal Atatürk. Ojciec Turków, Społeczny Instytut Historii i Kultury Turcji, Kraków 1994
Nykiel P., Wyprawa do Złotego Rogu. Działania wojenne w Dardanelach i na Morzu Egejskim (Sierpień 1914-marzec 1915), Wydawca Arkadiusz Wingert, 2009
Reychman J., Historia Turcji, Ossolineum, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1973
Reychman J., Życie polskie w Stambule w XVIII wieku. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959
Roux J.P., Historia Turków, Wydawnictwo Marabut, Gdańsk 2003
Sourdel J.i D., Cywilizacja islamu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980
Wimmer J., Odsiecz Wiedeńska 1683 roku, Wydawnictwo Demart, 2008
Wituch T., Tureckie przemiany. Dzieje Turcji 1878-1923, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980
POLECAM STRONY

 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH