POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O WIELKIEJ BRYTANII?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



ZARYS HISTORII WIELKIEJ BRYTANII WYBITNI WŁADCY WIELKIEJ BRYTANII ANGLIA SZKOCJA WALIA IRLANDIA PÓŁNOCNA  GIBRALTAR SZKOCJA

ZJEDNOCZONE KRÓLESTWO WIELKIEJ BRYTANII I IRLANDII PÓŁNOCNEJ

THE UNITED KINGDOM OF GREAT BRITAIN AND NORTHERN IRELAND
THE UNITED KINGDOM
THE UK
BRITAIN

INFORMACJE PODSTAWOWE
Położenie: państwo w Europie Zachodniej na Wyspach Brytyjskich (Wielka Brytania, część wyspy Irlandia, Szetlandy, Orkady, Hebrydy, Anglesey, Wight i inne).
Powierzchnia: 244 820 km2, w tym (włącznie z Wyspami Rockall i Szetlandami):
ląd: 241 590 km2
wody: 3 230 km2
Granice: 360 km (tylko z Irlandią)
Długość wybrzeża: 12 492 km
Najniższy punkt: The Fens -4m
Najwyższy punkt: Ben Nevis 1 343 m n.p.m.
Liczba ludności: 60 776 238 (lipiec 2007)
Skład etniczny: biali (Anglicy - 83,6%, Szkoci - 8,6%, Walijczycy - 4,9%, Irlandczycy Północni - 2,9%) 92,1%
czarni 2%
Hindusi 1,8%
Pakistańczycy 1,3%
i inni
Religie: chrześcijanie (anglikanie, katolicy, prezbiterianie, metodyści) 71,6%
muzułmanie 2,7%
hindu 1%
Stolica: Londyn
Główne miasta: Manchester, Birmingham, Liverpool, Glasgow, Leeds, Sheffield, Edynburg, Belfast, Cardiff, Aberdeen, Plymouth
Języki: angielski, języki celtyckie: walijski (ok. 26% populacji Walii), gaelicki (szkocki), irlandzki
Waluta: funt szterling = 100 pensów
Głowa państwa: królowa Elżbieta II od 1952 roku, koronowana w roku 1953
Szef rządu: premier Gordon Brown od 2007 roku, pochodzący z Partii Pracy
Komunikacja:
liczba lotnisk 449 (2007),
linie kolejowe 16 567 km,
drogi 388 008 km (w tym ekspresowe - 3 520 km),
drogi wodne 3 200 km

PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY
Państwo składa się z 4 części składowych, czyli z Anglii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej. Dzielą się one na własne jednostki administracyjne: regiony, hrabstwa lub dystrykty.
Anglia podzielona jest na 9 regionów i 46 hrabstw (w tym 7 metropolitarnych)
Szkocja posiada 12 regionów i 32 hrabstwa.
Walia dzieli się na 3 miasta, 9 hrabstw i 10 hrabstw miejskich.
Irlandia Północna składa się z 26 dystryktów.

DEPENDENCJE WIELKIEJ BRYTANII
Dependencjami królewskimi Brytanii są Wyspy Normandzkie: Guernsey i Jersey oraz wyspa Man w archipelagu Wysp Brytyjskich.

BRYTYJSKIE TERYTORIA ZAMORSKIE
Anguilla, Bermudy, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Gibraltar, Montserrat, Turks i Caicos, Falklandy, Kajmany, Pitcaim, Święta Helena, Akrotiri, Brytyjskie Terytorium Arktyczne, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego, Dhekelia, Georgia Południowa i Sandwich Południowy.

USTRÓJ POLITYCZNY
Wielka Brytania jest dziedziczną monarchią konstytucyjną o systemie parlamentarno-gabinetowym. Charakterystycznym dla tego państwa jest brak spisanej konstytucji. O ustroju stanowi ogół norm i zasad dotyczących wykonywania władzy ukształtowanych przez stulecia.
Król - jest władcą dziedzicznym. Zgodnie z zasadą "rex regnat, sed non gubernat" (król panuje, ale nie rządzi) władza królewska została przeniesiona na parlament, rząd i sądy. Pozostała przy koronie władza nosi nazwę prerogatywy. Jest ona teoretycznie rozległa, należą do niej m.in. dowództwo sił zbrojnych, prawo zwoływania i rozwiązywania parlamentu, formalna sankcja i ogłaszanie ustaw, prawo pokoju i wojny, nominacji wielu urzędników, powoływania parów, prawo łaski. Król jest nietykalny i nieodpowiedzialny i może wykonywać prerogatywę w sposób dyskrecjonalny. Zasada konstytucyjna brzmi, że "król nie może czynić źle" i za żadne swe działania nie może przed nikim odpowiadać. Tak jest w teorii, w praktyce zasada nie odpowiedzialności królewskiej doprowadziła do przeniesienia wykonywania prerogatywy na odpowiedzialnych ministrów tworzących gabinet. Tak więc wszystkie decyzje króla wymagają ministerialnej kontrasygnaty.
Parlament - składa się z trzech członów:
- Izby Gmin (Izba Niższa) - opracowuje projekty ustaw. Skład liczbowy izby uzależniony jest od liczby jednomandatowych okręgów wyborczych.
- Izby Lordów (Izba wyższa) - pełni funkcję doradczą, zgłasza poprawki do projektów ustaw opracowanych w Izbie Gmin, jest też sądem apelacyjnym najwyższej instancji. Składa się z dziedzicznych i dożywotnich lordów, z lordów duchownych oraz z tzw. lordów prawa.
- Monarchy.
W gestii parlamentu leży władza ustawodawcza, nadzór nad pracą rządu, kontrola finansów państwa (ustanawianie podatków i budżetu państwa jest obowiązkiem Izby Gmin), obrona praw jednostki, wdrażanie dyrektyw Unii Europejskiej i dyskusja nad aktualnymi problemami.
Rząd - właściwym organem rządowym jest gabinet, grono ministrów liczy 21 osób, zbiera się on na wspólnych posiedzeniach. Natomiast rząd to ogół powoływanych przez premiera lub monarchę osób (liczy ok. 100 osób). Gabinet posiada pełnię władzy wykonawczej. Premier - król powołuje na premiera leadera partii mającej większość parlamentarną. Premier dobiera sam do swego gabinetu ministrów, których następnie mianuje król. Rząd w całości ponosi solidarną odpowiedzialność polityczną przed Izbą Gmin.
Sądownictwo - cechą sądownictwa brytyjskiego jest brak ministra sprawiedliwości, niewielka kadra sędziów zawodowych i instytucji oskarżyciela publicznego - prokuratora.
Struktura: sądy pokoju (Justices of the Peace), sądy hrabstw (Country Courts) i Sąd Najwyższy w Londynie (Supreme Court). Trybunałem Apelacyjnym jest Sąd Izby Gmin. W Wielkiej Brytanii nie istnieją sądy administracyjne - ich funkcje pełnią sądy pokoju i sądy hrabstw.

PARTIE POLITYCZNE
Partia Konserwatywna, Partia Pracy, Socjalliberalna Partia Demokratyczna

GOSPODARKA
Wielka Brytania jest jednym z najlepiej rozwiniętych państw świata.
Przemysł: eksploatacja ropy naftowej (koncern British Petroleum, brytyjsko-holenderski koncern Royal Dutch Shell), gazu ziemnego, węgla kamiennego. Dominują gałęzie przemysłu: chemicznego (petrochemia, nawozy sztuczne), lotniczego, kosmicznego, elektrotechnicznego, elektronicznego, metalurgicznego, metalowego, stoczniowego, włókienniczego, spożywczego, odzieżowego i skórzanego.
Silnie rozwinięty jest transport morski i lotniczy (British Airways).
Cechą charakterystyczną gospodarki jest duża koncentracja kapitału (Bank Anglii - od 1694r.), wielkie banki prywatne (m.in. Midland, Barclays Bank).
Ważną gałęzią jest rozwijająca się stale turystyka.
Rolnictwo: użytki rolne stanowią 72,3% powierzchni kraju. Uprawia się głównie pszenicę, jęczmień, owies, buraki cukrowe, ziemniaki, chmiel. Hodowla oparta jest na bydle, trzodzie chlewnej, owcach i drobiu.
Struktura zatrudnienia:
usługi - 80,4%
przemysł - 18,2%
rolnictwo - 1,4%
Handel zagraniczny
Eksportuje się przede wszystkim maszyny, urządzenia i pojazdy mechaniczne, towary przetworzone, produkty chemiczne. Głównymi partnerami w eksporcie są Stany Zjednoczone (13,9%), Niemcy (10,9%), Francja (10,4) i Irlandia (7,1%) - dane za 2006 rok.
Importuje się maszyny i pojazdy mechaniczne, towary przetworzone, żywność. Głównymi partnerami są Niemcy (12,8%), Stany Zjednoczone (8,9%), Francja (6,9%) i Holandia (6,6%).

WARUNKI NATURALNE
Państwo zajmuje przeważającą część archipelagu Wysp Brytyjskich, który liczy ok. 5 500 wysp, z czego 140 zamieszkałych. Największymi wyspami są: Wielka Brytania, Irlandia, Anglesey, Hebrydy, Szetlandy i Orkady. Większość kraju leży na wyspie Wielka Brytania, oddzielonej od kontynentu europejskiego cieśninami La Manche (English Channel) i Kaletańską. Morze Irlandzkie oraz Kanał Św. Jerzego i Północny oddzielają wyspy Wielką Brytanię i Irlandię. Wybrzeże jest silnie rozczłonkowane, z licznymi zatokami.
W skład Wielkiej Brytanii wchodzą 4 wielkie krainy historyczne, tzn. Anglia, Walia, Szkocja i Irlandia Północna. Na północy wyspy Wielka Brytania (Szkocja) ciągną się Góry Kaledońskie i Grampiany z najwyższym szczytem kraju Ben Nevis (1 343 m n.p.m.). Rozdziela je rów tektoniczny Glen More. Na południe od Grampianów leżą kolejno Nizina Środkowoszkocka i Wyżyna Południowoszkocka. Wzgórza Cheviot stanowią naturalną granicę między Szkocją i Anglią. Północną Anglię zajmuje łańcuch Gór Pennińskich biegnący równolegle do wybrzeży. W północno-zachodniej części Anglii znajdują się Góry Kumbryjskie oraz pojezierze Lake Districk, a na południowym zachodzie, na Półwyspie Kornwalijskim, dominują rozległe wzniesienia kopulaste. Środkowa i południowa Anglia to kraina nizinna poprzecinana licznymi pasmami wzgórz. Południowo-wschodnią część tej krainy zajmuje Basen Londyński zwany także Niziną Angielską, ograniczony wzgórzami kredowymi. Od zachodu z Anglią graniczy Walia, którą od północy oblewają wody Morza Irlandzkiego. W środkowej części Walii wznoszą się Góry Kambryjskie.
Występują liczne formy polodowcowe, m.in. drumliny, ozy, głazy narzutowe i jeziora.
Główne rzeki kraju to: Severn (354 km), Tamiza (346 km) i Trent (297 km), a także Ouse, Tweed, Clyde i Mersey.
Największe jeziora: Lough Neagh (Irlandia Płn.), Lower Lough Erne (Irlandia Półn.), Loch Lomond (Szkocja) i Loch Ness (Szkocja).
Najsłynniejsze wodospady: Eas a'Chual Aluinn o wysokości 200 m, Steall o wysokości 120 m i Glomach o wysokości 113 m (wszystkie znajdują się w Szkocji).
Najwyższe szczyty: Ben Nevis - 1 343 m n.p.m. (Szkocja), Snowdon - 1 085 m n.p.m. (Walia), Scafell Pike - 977 m n.p.m. (Anglia) oraz Slieve Donard - 852 m n.p.m. (Irlandia Płn.).

KLIMAT
Umiarkowany ciepły wybitnie morski. Łagodzący wpływ na klimat ma Prąd Zatokowy (Golfsztrom). W wyniku zetknięcia się ciepłego prądu z zimnym i wilgotnym powietrzem znad Islandii i obszarów arktycznych powstają silne wiatry i obfite opady deszczu. W górach zachodniej Szkocji występują duże opady śniegu, a w Irlandii Północnej opady śniegu są niewielkie. Klimat Walii charakteryzuje się chłodnymi latami i łagodnymi zimami. W południowej Anglii zimy bywają mroźne, za to lata najcieplejsze na wyspach.

FAUNA I FLORA
Lasy zajmują niewielką część powierzchni kraju, większość to łąki i pastwiska. Wrzosowiska są charakterystyczne dla krajobrazu Szkocji, Irlandii Północnej, wyżyn północnej Anglii i Walii.
Świat zwierzęcy reprezentuje jeleń, który jest największym ssakiem żyjącym na wyspach, a ponadto lis, borsuk, wydra i gronostaj, wiele gatunków ptaków oraz obfitość ryb w rzekach.

PARKI NARODOWE
Anglia:
* Park Narodowy Peak District (1951)
* Park Narodowy Lake District (1951)
* Park Narodowy Dartmoor (1951)
* Park Narodowy North York Moors (1952)
* Park Narodowy Yorkshire Dales (1954)
* Park Narodowy Exmoor (1954)
* Park Narodowy Northumberland (1956)
* Park Narodowy The Broads (1988)
* Park Narodowy New Forest (2005)
* Park Narodowy Downs (2010)
Walia:
* Park Narodowy Snowdonia (1951)
* Park Narodowy Pembrokeshire Coast (1952)
* Park Narodowy Brecon Beacons (1957)
Szkocja:
* Park Narodowy Cairngorms (2003)
* Park Narodowy Loch Lomond and the Trossachs (2002)

KULTURA I SZTUKA
Na ogromnie bogatą tradycję literacką złożyła się m.in. twórczość największego dramaturga na świecie Williama Shakespeare'a (1564-1616), Daniela Defoe (1660-1731), Jonathana Swifta (1667-1745), George'a Gordona Byrona (1788-1824), Oscara Wilde'a (1854-1900), Rudyarda Kiplinga - Nobel w 1907 (1865-1936), Josepha Conrada (1857-1924), Johna Galsworthy'ego - Nobel w 1932 (1867-1933), Thomasa Stearnsa Eliota - Nobel w 1948 (1888-1965), Bernarda Russella - Nobel w 1950 (1872-1970), Williama Goldinga - Nobel w 1983 (1911-1993), Jamesa Joyce'a (1882-1941).
W muzyce światowej ślad swój odcisnął m.in. twórca angielskiego stylu narodowego Henry Purcell (1659-1695), a także słynne orkiestry filharmoniczne i teatry operowe: orkiestra BBC, opera Covent Garden i Royal Balet.
W historii muzyki popularnej zapisały się trwale grupy reprezentujące różne odłamy rocka: The Beatles, The Rolling Stones, Led Zeppelin, Deep Purple, The Who, Pink Floyd, Queen, Blach Sabbath, Judas Priest, Iron Maiden, Status Quo, Sex Pistols, The Clash, The Cure, Radiohead.
W malarstwie wybitne dzieła stworzyli m.in. William Hogarth (1697-1764), Joshua Reynolds (1723-1792), Thomas Gainsborough (1727-1788), John Constable (1776-1837), William Turner (1775-1851), a w rzeźbie - Henry Moore (1898-1986).

OBIEKTY WPISANE NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PRZYRODNICZEGO UNESCO
- Droga Olbrzymów (Giant's Causeway) i wybrzeże (N I, III /1986)
- Katedra i zamek w Durham (K II, IV, VI /1986)
- Wąwóz Ironbridge (K I, II, IV, VI /1986)
- Park Studley Royal i ruiny opactwa w Fountains (K I, IV /1986)
- Stonehenge, Avebury i pobliskie miejsca kultowe (K I, II, III /1986)
- Warowne zamki i mury obronne króla Edwarda I w dawnym księstwie Gwynedd (K I, III, IV /1986)
- Wyspa Świętej Kildy (N III, IV /1986)
- Pałac w Blenheim (K II, IV /1987)
- Miasto Bath (K I, II, IV /1987)
- Wał Hadriana (K II, III, IV/1987, 2005)- obiekt transgraniczny z Niemcami
- Pałac i opactwo Westminsterskie oraz kościół Św. Małgorzaty (K I, II, IV /1987)
- Wyspa Hendersona (N III, IV /1988)
- Twierdza Tower w Londynie (K II, IV /1988)
- Katedra, opactwo Św. Augustyna i kościół Św. Marcina w Canterbury (K I, II, VI /1988)
- Stare i Nowe Miasto w Edynburgu (K II, IV /1995)
- Rezerwat dzikiego ptactwa na wyspie Gough (N III, IV /1995)
- Morskie Greenwich (K I, II, IV, VI /1997)
- Serce neolitycznych Orkad (K I, II, III, IV /1999)
- Krajobraz przemysłowy Blaenavon (K III, IV /2000)
- Miasto zabytkowe St George i związane z nim fortyfikacje na Bermudach (K IV /2000)
- Dorset i wschodnie wybrzeże Devon (N I /2000)
- Fabryki doliny Derwent (K II, IV /2001)
- New Lanark (K II, IV, VI /2001)
- Saltaire (K II, IV /2001)
- Królewskie Ogrody Botaniczne Kew (K II, III, IV /2003)
- Liverpool – miasto floty handlowej (K II, III, IV / 2004)
- Krajobraz górniczy Kornwalii i Zachodniego Dewonu (K II, III, IV /2006)
- Akwedukt i kanał Pontcysyllte (K I, II, IV/ 2009)

PRZYNALEŻNOŚĆ DO ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWYCH
Azjatycki Bank Rozwoju, Europejska Agencja Kosmiczna, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu, Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Międzynarodowy Trybunał Karny, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, Rada Europy, Światowa Organizacja Handlu, Unia Europejska.

CIEKAWOSTKI
* Siły zbrojne Wielkiej Brytanii stacjonują w 80 państwach świata.
* Wielka Brytania należy do elitarnego grona 9 państw posiadających broń atomową.
* Brytyjczycy zajmują po obywatelach USA drugie miejsce, jeżeli chodzi o ilość zdobytych nagród Nobla.
* Około 140 kompozytorów wykorzystało w swoich utworach fragmenty melodii pochodzącej
z hymnu "God Save the Queen".

WYBRANE PRZEWODNIKI

BIBLIOGRAFIA
Davies N., Wyspy. Historia, Wydawnictwo Znak, Kraków 2003.
Grzybowski S., Historia Irlandii, Ossolineum, Wrocław 1998.
Historia Irlandii pod red. Theo W. Moody'ego i F. X. Martina, Zysk i S-ka, Poznań 1998.
Lipoński W., Dzieje kultury brytyjskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Poznań 2001.
Lipoński W., Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2001.
Meysels L. O., Kobiety wokół angielskiej korony, Videograf II, Katowice 1998.
Zabieglik S., Historia Szkocji, Gdańsk 2000.
Zins H., Historia Anglii, Ossolineum, Wrocław 1986.

POLECAM STRONY
www.visitbritain.com - oficjalna strona internetowa przewodnika po Wielkiej Brytanii
www.i-uk.com - strona internetowa przewodnika po Wielkiej Brytanii
www.bbc.co.uk/history - strona internetowa dotycząca historii Wielkiej Brytanii
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH