POSZUKUJESZ WYDAWNICTW PODRÓŻNICZYCH O WĘGRZECH?
ZAPRASZAM DO KSIĘGARNI INTERNETOWEJ "BEZDROŻA"



HISTORIA WĘGIER W ZARYSIE BUDAPESZT

WĘGRY
REPUBLIKA WĘGIERSKA

MAGYARORSZÁG
MAGYAR KÖZTÁRSASÁG
INFORMACJE PODSTAWOWE
Położenie: państwo w Europie Środkowej bez dostępu do morza
Długość granic: 2 185 km, w tym z: Austrią - 366 km, Chorwacją 329 km, Rumunią - 443 km, Serbią - 166 km, Słowacją - 676 km, Słowenią 102 km i Ukrainą 103 km
Powierzchnia: 93 028 km2, w tym:
- ląd: 89 608 km2
- wody: 3 420 km2
Najniżej położony punkt: rzeka Cisa 78 m n.p.m.
Najwyżej położony punkt: Kékes 1 014 m n.p.m.
Stolica: Budapeszt
Główne miasta: Debreczyn, Miszkolc, Segedyn, Pecz, Györ
Ludność: 9 905 596 (lipiec 2009), 68% społeczeństwa zamieszkuje w miastach
Narodowości: Węgrzy (92,3%), Rumuni (1,9%) i inni (2001)
Języki: węgierski (urzędowy)
Religie: katolicyzm: 51,9%, kalwinizm: 15,9%, luteranizm: 3,0%, ateiści: 24,6% i inne (2001)
Waluta: forint (Ft).
Głowa państwa: prezydent László Sólyom, od 5 sierpnia 2005
Szef rządu: premier Gordon Bajnai, od 14 kwietnia 2005
Konstytucja: uchwalona 18 sierpnia 1949 roku (weszła w życie 20 sierpnia 1949 roku), wzbogacona o poprawki z 19 kwietnia 1972 roku i 18 października 1989 roku, wprowadzające demokratyczne rozwiązania systemowe, a także z 1997 roku.
Niepodległość: rozpad Austro-Węgier 31 października 1918

PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY
Ppodział administracyjny Węgier jest trzystopniowy. Obszar państwa jest podzielony na komitaty (megye; obecnie 19), które dzielą się na powiaty (kistérség - 168), a te - na gminy (települései - miejskie város, obecnie 214, oraz wiejskie község i nagyközség, obecnie 2 898). Rangę równą powiatom mają miasta na prawach komitatu (megyei jogú város, obecnie 23). Szczególny status, równy komitatowi, ma stołeczny Budapeszt (főváros), który dzieli się na dzielnice (kerület). Jednostki podziału administracyjnego Węgier są zarówno jednostkami administracji rządowej, jak i samorządu terytorialnego.

USTRÓJ POLITYCZNY
Węgry są demokratyczną republiką o charakterze parlamentarno-gabinetowym. Jednoizbowy parlament - Zgromadzenie Narodowe (386 posłów) - jest wybierany co cztery lata w wyborach powszechnych i tajnych, częściowo metodą proporcjonalną, po części w okręgach jednomandatowych. Prezydenta wybiera Zgromadzenie Narodowe na okres pięciu lat (może kandydować na drugą kadencję). Prerogatywy głowy państwa: jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych, przysługuje mu prawo inicjatywy ustawodawczej oraz weta ustawodawczego. Rząd tworzy lider zwycięskiego ugrupowania - ma on zazwyczaj charakter koalicyjny. Kandydata na premiera przedstawia Zgromadzeniu Narodowemu prezydent. Wymiar sprawiedliwości sprawują niezawisłe: Sąd Najwyższy, Sąd Stołeczny, sądy wojewódzkie i miejscowe.

GŁÓWNE PARTIE POLITYCZNE
Węgierska Partia Socjalistyczna, Węgierskie Forum Demokratyczne, Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa, Związek Wolnych Demokratów, Niezależna Partia Drobnych Rolników

PRZYNALEŻNOŚĆ DO ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWYCH
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Międzynarodowy Trybunał Karny, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, Rada Europy, Światowa Organizacja Handlu, Unia Europejska.

GOSPODARKA
Produkty eksportowe: maszyny i urządzenia przemysłowe, środki transportu, surówka żelaza, stal, boksyty, chemikalia, żywność (głównie mięso).
Przemysł
Na Węgrzech występują stosunkowo różnorodne, choć mało zasobne złoża surowców mineralnych. Eksploatuje się tu głównie boksyty , rudy manganu, miedzi, cynku, ołowiu, uranu, węgla brunatnego, węgla kamiennego, rudy żelaza, oraz niewielkie złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozwinięty przemysł chemiczny (nawozy i tworzywa sztuczne), maszynowy (produkcja obrabiarek, maszyn rolniczych, sprzętu gospodarstwa domowego), elektrotechniczny i elektroniczny (silniki elektryczne, sprzęt oświetleniowy, telekomunikacyjny i sprzęt gospodarstwa domowego, udział m.in. Siemensa, Philipsa i General Electric), metalurgiczny (hutnictwo aluminium), samochodowy i środków transportu (m.in. nowe fabryki General Motors i Forda, autobusy, samochody ciężarowe, lokomotywy spalinowe, wagony kolejowe oraz statki rzeczne), spożywczy (winiarski, olejarski, owocowo-warzywny, mięsny, tytoniowy), odzieżowy i obuwniczy, cementowy, porcelanowo-fajansowy oraz przemysł poligraficzny.
Rolnictwo
Węgry posiadają najwyższy w Europie odsetek gruntów ornych wynoszący prawie 50%, łąki i pastwiska 12,5%, sady 2,5%. Rolnictwo cechuje wysoki poziom mechanizacji i chemizacji. Uprawia się pszenicę, kukurydzę, jęczmień, buraki cukrowe, słonecznik, ziemniaki, rośliny pastewne, konopie i tytoń. Rozwinięte warzywnictwo (papryka, pomidory, cebula) i sadownictwo (morele, brzoskwinie, jabłonie, śliwy), uprawa winorośli zajmuje ponad 4% powierzchni gruntów ornych. Ponadto pszczelarstwo oraz hodowla bydła, trzody chlewnej, owiec i drobiu.
Struktura zatrudnienia: rolnictwo (5%), przemysł (32,4%), usługi (62,%) - 2005
Eksport - główni partnerzy: Niemcy (26,5%), Włochy (5,4%), Rumunia (5,3%) - 2008
Import - główni partnerzy: Niemcy: (25,4%), Rosja (9%), Chiny (7,6%)
Transport: liczba lotnisk: 46 (2009), długość linii kolejowych: 8 057 km (2008), długość dróg: 159 568 km, w tym 626 km dróg ekspresowych (2008)

WARUNKI NATURALNE
Kraj w większości nizinny. W środkowej części leży rozległa dolina Dunaju, który przecina Węgry z północy na południe. Na wschodzie rozciąga się Wielka Nizina Węgierska (Alföld), ograniczona od północy Średnogórzem Północnowęgierskim - należące do Karpat pasmo średnich gór (Börzsöny, Gödöllő, Cserhát, Mátra z najwyższym szczytem Węgier Kékes, Góry Bukowe, Góry Tokajskie). Na zachodzie leży Mała Nizina Węgierska (Kisalföld), poprzecinana gęstą siecią rzek spływających do Dunaju. Na południe od Małej Niziny Węgierskiej ciągnie się na długości około 120 km Średniogórze Zadunajskie, którego południową część stanowią góry zrębowe Las Bakoński. U ich podnóża rozciąga się rozległy rów tektoniczny z jeziorem Balaton, największym w środkowej Europie. Na południu leży Kraj Zadunajski, od południowej strony ograniczony górami Mecsek. Skrajnie zachodnią część kraju, przy granicy z Austrią, stanowi przedgórze Alp (Góry Szoprońskie i Kőszeg). Głównymi rzekami Węgier oprócz Dunaju są: Cisa, Keresz, Raba i Marusza. W pobliżu miasta Hévíz znajduje się największe na świecie jezioro termiczne - Hévíz.

KLIMAT
Umiarkowany ciepły kontynentalny. Zimy są chłodne, a lata ciepłe. W miesiącach letnich często zdarzają się susze na przemian z burzami i ulewnymi deszczami. Duże opady w górach w krajach sąsiadujących z Węgrami powodują spływanie wód, a w efekcie wezbranie rzek węgierskich i znaczne podniesienie ich poziomu.

FAUNA I FLORA
W górach rosną resztki lasów, w tym gęste lasy bukowe w Górach Bukowych (część Średniogórza Północnowęgierskiego). Zajmowanie coraz większych terenów pod uprawy doprowadziło do tego, że ocalały tylko niewielkie enklawy bezdrzewnego trawiastego stepu - puszty, oraz kilka naturalnych obszarów bagiennych. Świat zwierzęcy reprezentują m.in. dziki i jelenie, wiele gatunków ptactwa wodnego oraz liczne gatunki ptaków migrujących, takich jak flaming i warzęcha biała (głównie na bagnach).

PARKI NARODOWE
Na Węgrzech istnieje 10 parków narodowych:
Park Narodowy Hortobágy (Hortobágy Nemzeti Park) (1972))
- w 1999 roku wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO.
Park Narodowy Kiskunság (Kiskunság Nemzeti Park) (1975)
Park Narodowy Bükki (Bükki Nemzeti Park) (1975)
Park Narodowy Aggtelek (Aggteleki Nemzeti Park) (1985)
- w 1995 roku wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO.
Park Narodowy Fertő-Hanság (Fertő-Hanság Nemzeti Park) (1991)
Park Narodowy Duna-Dráva (Duna-Dráva Nemzeti Park) (1996)
Park Narodowy Körös-Maros (Körös-Maros Nemzeti Park) (1997)
Park Narodowy Północny Balaton (Balaton-felvidéki Nemzeti Park) (1997)
Park Narodowy Duna-Ipoly (Duna-Ipoly Nemzeti Park) (1997)
Park Narodowy Őrség (Őrségi Nemzeti Park) (2002)

KULTURA I SZTUKA
Wpisana jest w nurt kultury europejskiej z wszystkimi nurtami charakterystycznymi dla poszczególnych okresów. Najwybitniejszym poetą węgierskim był żyjący w XIX wieku Sándor Petöfi (1823-1849), autor liryków opartych na wzorcach ludowych, głównie o tematyce miłosnej i patriotycznej. W muzyce sławę światową zyskali m.in. Ferenc Liszt (1811-1886), Béla Bartók (1881-1945) i Zoltán Kodály. Muzyka ludowa Węgier łączy w sobie elementy ugrofińskie, słowiańskie i cygańskie, co doskonale widać w czardaszu, ognistym węgierskim tańcu ludowym. Wybitne miejsce w kulturze węgierskiej zajmuje film.

OBIEKTY WPISANE NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PRZYRODNICZEGO UNESCO
Lista obejmuje:
- Budapeszt (dzielnica Zamkowa) oraz panorama obu brzegów Dunaju, od mostu Petőfi'ego aż do mostu Małgorzaty (1987).
- Wieś Hollokó w górach Cserhát na północy kraju, złożona z 55 wiejskich chałup ludowych (1987).
- System jaskiniowy w Aggtelek na granicy ze Słowacją (1995)
- Opactwo zakonu Benedyktynów, Pomnik Tysiąclecia, Kalwaria i Kaplica Błogosławionej Panienki w Pannonhalma (1996)
- Park Narodowy Hortobágy, obejmujący chronione obszary stepowe niziny, most o dziewięciu przęsłach w Hortobágy, Muzeum Pasterskie i zajazd w Hortobágy (1999r)
- Kolekcja relikwii chrześcijańskich z Pécs (2000)
- Krajobraz jeziora Fertö / Neusiedlersee na granicy z Austrią ogłoszony jednocześnie rezerwatem biosfery (2001)
- Część alei Andrássy'ego w Budapeszcie, począwszy od skrzyżowania z ulicą Bajcsy-Zsilinszky aż do kolumnady otaczającej Pomnik Tysiąclecia, łącznie z odchodzącymi ulicami Nagymezö utca i Teréz körút do Király utca, wraz z Akademią Muzyczną i budynkami Muzeum Sztuk Pięknych i Pałacem Wystawowym z Placu Bohaterów (2002).
- Panorama stoków winnych na górze Tokaj, ukazująca tradycje winiarskie regionu (2002)

CIEKAWOSTKI
* Etymologia słów Węgier i Węgry (według poradni językowej PWN)
Sami Węgrzy mówią o sobie Magyar, o swoim państwie Magyarország (stąd polskie Madziar, madziarski, a także magierka). My natomiast: mówimy Węgier (dawniej też Węgrzyn), Węgry, por. też czes. Uher, Uhry, ros. Wiengr, Wiengrija, a także ang. Hungarian, niem. Ungar, franc. Hongrois, hiszp. Húngaro. Dlatego też w tekstach łac. posługiwali się Węgrzy nazwami: najpierw Ungri, później Ungari, a następnie Hungari. Aleksander Brückner podaje w Słowniku etymologicznym języka polskiego następującą etymologię tej nazwy: „Słowianie przenieśli na Madziarów nazwę od Onogur, Ongur (w- jest przydechem, cerk. ągri), t.j. ‘dziesięć (on) pokoleń (strzał, gur)’, jak zwano w 5. i 6. wieku szczepy huńskie, mieszkające nad Meotydą i od Uralu do Kaukazu, a później i Chazarów, tamże osiadłych, i Madziarów wędrujących znad Kubanu do Panonii”. Można więc przyjąć, że dawna nazwa Węgier (Ongur) była nacechowana ekspresywnie.
* Rozpiętość południkowa kraju wynosi 300 km, a szerokość równoleżnikowa 500 km.
* Legendarnym patronem i symbolem Węgier jest Turul - mityczny ptak, wywodzący się ze stepowej mitologii madziarskiej. Swoim wyglądem przypomina ogromnego sokoła, który, jak podają mity, przesiaduje na szczycie Drzewa Życia, otoczony mniejszymi ptakami, w jakich zaklęte były dusze nienarodzonych.
* W języku węgierskim obowiązuje dalekowschodni porządek imion własnych.
* Wraz z przybyciem na teren obecnych Węgier plemion Madziarów świat zachodni poznał konstrukcję siodeł wykonanych z drewna, skóry i ścięgien.
* Pierwszy powóz zwany koczem wyprodukowany został na przełomie XIII i XIV wieku w mieście Kocz, od którego powziął swą nazwę. Do dziś znany jest na całym świecie, a w wielu wypadkach zachował swe oryginalne miano, np. w Anglii jest to "coach", w Hiszpanii "coche", itp.
* Puszta, czyli obszar Wielkiej Niziny Węgierskiej, tradycyjnie zamieszkiwany był przez ludność trudniącą się wypasem bydła i hodowlą koni. Tamtejsi pasterze chętnie demonstrują pokaz, w czasie którego powożą piątką koni stojąc na grzbiecie jednego z rumaków. Światowy rekord w tej specyficznej "dyscyplinie" również należy do Madziara, który powoził w ten sposób dwunastką koni.
* Gulasz jest najbardziej znanym na świecie daniem węgierskim. Od miana tej potrawy pochodziła wręcz nazwa powojennej epoki komunizmu madziarskiego, zwanego gulaszowym komunizmem. W rzeczywistości słowo to znaczyło pierwotnie tyle, co "pastuch", z czasem zaś zaczęto nim określać codzienną mięsną potrawę, przyrządzaną sobie przez osoby trudniące się pasterstwem na terenie Wielkiej Niziny. Gulasz spożywa się na Węgrzech pod dwoma postaciami. Oryginalnym jest tylko i wyłącznie zupa gulaszowa, na bazie której powstały późniejsze odmiany zwane pörkölt, paprikás i tokány.

POLECAM STRONY

WYBRANE PRZEWODNIKI
Węgry, Opracowanie zbiorowe, Przewodniki Wiedzy i Życia, 2009
Węgry, P. Gloaguen, Wydawnictwo Globtroter, 2006
Węgry. Kąpieliska termalne i lecznicze, M. Chojnacka, J. Swajdo, Wydawnictwo Bezdroża, 2006
Węgry. Na ostro i na słodko, M. Chojnacka, Wydawnictwo Bezdroża, 2007

BIBLIOGRAFIA
The World Factbook
Architektura Węgier, Międzynarodowe Centrum Kultury Kraków, 1998
Dzieszyński R., Polak, Węgier - millenium przyjaźni, Warszawa 1988
Felczak W., Historia Węgier, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław 1983
Györffy G., Święty Stefan. Pierwszy król Węgier i jego dzieło, przekład Kapturkiewicz T., Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2003
Kochanowski J., Węgry. Od ugody do ugody (1867-1990), Wydawnictwo Trio, Warszawa 1997
Nowak J.R., Węgry. Burzliwe lata 1953-1956, SOW ZSP Alma Press, Warszawa 1988
Nowak J.R., Węgry bliskie i nieznane, Warszawa 1980
Snopek J., Węgry. Zarys dziejów i kultury, Warszawa 2002
Sroka S.A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 1989
Sroka S.A., Historia Węgier do 1526 roku w zarysie, Bydgoszcz 2003
Wuliczko M., Polacy na Węgrzech, Lublin 1977
Żywot św. Stefana króla Węgier, czyli Kronika węgiersko-polska, Wydawnictwo "DiG", Warszawa 2003
 
DESTYNACJE EUROPEJSKIE  ATRAKCJE TURYSTYCZNE EUROPY
STRONA ZAWODOWEGO PILOTA WYCIECZEK ZAGRANICZNYCH